Düzyazı Türleri - Yardımcı Türler (Gerçek Yaşama Bağlı Türler)

Yardımcı Türler Yardımcı Türler (Gerçek Yaşama Bağlı Türler)

ANI (HATIRA): Bir yazarın kendisinin yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, sanat değeri taşıyan bir üslupla anlattığı yazılardır.

  • Anı yazarken önce konu tespit edilmeli; sonra ya günü gününe tutulan notlar ya da hafızada saklanan olaylar zinciri, plâna göre düzenlenmelidir.
  • Geçmişteki olay üzerine yazılır.
  • Yazar, olayları kendi bakış açısından anlatır.
  • Anılar, yaşandığı dönem hakkında bilgi verir.
  • Anılarda, yazarın kişisel bakışı söz konusudur.
  • Dünyadaki ilk anı Yunan edebiyatında Ksenophon’un Anabasis adlı eseridir.
  • Türk edebiyatında ilk anı Babür Şah’ın Babürname (Vekayi) adlı eseridir.
  • Batılı anlamda ilk anı Namık Kemal’in Magosa Hatıraları adlı eseridir.

Edebiyatımızdaki önemli anı (hatıra) örnekleri:

Namık Kemal: Magosa Hatıraları

Ziya Paşa: Defter-i Amal

Samipaşazade Sezai: İclal

Muallim Naci: Ömer’in Çocukluğu

Halit Ziya Uşaklıgil: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikaye

Hüseyin Cahit Yalçın: Siyasi Anılar, Edebi Hatıralar

Ahmet Rasim: Falaka, Gecelerim, Şehir Mektupları

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı

Halide Edip Adıvar: Türk’ün Ateşle İmtihanı, Mor Salkımlı Ev dersimiz.com

Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Atatürk Ne İdi? , Ateş ve Güneş, Zeytindağı

 

GÜNLÜK (GÜNCE/RUZNAME/JURNAL): Yaşanan olayların, izlenimlerin, tarih atılarak, günü gününe yazılması ile oluşan türe günlük denir.

  • Divan edebiyatında ruzname, Batı edebiyatında ise jurnal denir.
  • Kısa yazılardır.
  • Olayı yaşayan kişi tarafından yazılır.
  • Yazarın hayatından izler taşır.
  • İçten ve sevecendir. Anlatımda iç konuşma yöntemi kullanılır.
  • Edebiyatımızdaki ilk günlük Direktör Ali Bey’in Seyahat Jurnali adlı eseridir.
  • Edebiyatımızda günlük sözcüğünü kullanan ilk kişi Falih Rıfkı Atay'dır.
  • Edebiyatımızda Suut Kemal Yetkin, Seyit Kemal Karaoğlu ve Oktay Akbal günlüklerini kitap halinde yayımlamışlardır.

İki çeşit günlük vardır:

a. İçe Dönük Günlük (Özel Günlük): Yazar her şeyi tüm içtenliğiyle anlatır.

b. Dışa Dönük Günlük: Yayımlanmak amacıyla yazıldığı için yazar kendini değil çevresini anlatır.

* GÜNLÜK-ANI: Günlükte olaylar günü gününe yazılırken anı da geçmişteki olaylar anlatılır. Bir bakıma günlük geleceğe yönelik, anı ise geçmişe yöneliktir.


BİYOGRAFİ (YAŞAM ÖYKÜSÜ/TEZKİRE): Ünlü kişilerin hayatını anlatan yazı türüdür.

  • Divan edebiyatında tezkire veya tercüman-ı hal denir.
  • Genellikle tanınmış kişiler konu edinilir.
  • Gerçeğe uygun, tarafsız bir yaklaşımla anlatılır.
  • Anlatılanlar çoğunlukla kronolojik bir sıra izler.
  • Dünya edebiyatında ilk biyografi Yunan Plutarkos’un Romalıları anlattığı Paralel Hayatlar adlı eseridir.
  • Türk edebiyatında ilk tezkire Ali Şir Nevai’nin Mecalis’ün Nefais adlı eseridir.
  • Anadolu sahasında ilk tezkire Sehi Bey’in Heşt Behişt adlı eseridir.
  • Türün ünlüleri Mithat Cemal Kuntay, Şevket Süreyya Aydemir dir.

 

OTOBİYOGRAFİ (ÖZ YAŞAM ÖYKÜSÜ): Kişinin kendi yaşamını doğrudan kendisinin anlattığı yazı türüdür.

Dünya edebiyatında J.J. Rousseau’nun ‘’İtiraflar’’ , Türk edebiyatında ise Aziz Nesin’in ‘’Böyle Gelmiş Böyle Gitmez’’ adlı eserleri önemlidir.

OTOBİYOGRAFİ-ANI: Anı otobiyografinin içinde bir bölüm olarak yer alabilir; ama otobiyografi anıyı da kapsayan daha geniş bir türdür.

 

MONOGRAFİ (TEK YAZI): Ele alınan konunun belli yönleri üzerinde özel bir görüşle derinlemesine yapılan incelemeleri yansıtan yazılara denir. Eleştiri ve biyografiden farkı tek bir konu üzerinde derinlemesine durulmasıdır.


Ekleyen : dersimiz.com